Jongeren zijn de geheime troefkaart van God

Op de basisschool gaat het nog wel en gaan de kinderen meestal zonder morren mee naar de kerk. Pubers zijn heel wat minder gewillig in alles en vaak ook als het gaat om de kerkgang.

Wat ze op zondag in de kerk meemaken, verschilt als dag en nacht met hun doordeweekse leven. Niet iedere puber behoudt het geloof op een positieve manier door naar de kerk te gaan. Eerder het tegendeel, zeggen de cijfers. Uit diverse onderzoeken (Op kousenvoeten de kerk uitvan Bijbelschool De Wittenberg, Sociaal en Cultureel Planbureau) blijkt dat van alle jongeren in Nederland tussen de 12 en 17 jaar tien procent betrokken is bij het jeugdwerk van de protestantse kerken. De kerkverlating is enorm: volgens de statistieken keren jaarlijks zo'n 100.000 mensen de kerk de rug toe. Het SCP verwacht dat in 2010 nog slechts een kwart van de Nederlanders zich op een kerk betrokken weet. Die kerkverlating zet al in de puberteit in, als tieners niet langer geïnteresseerd zijn de kerkdiensten te bezoeken of mee te doen in jeugdclubs. Kerken met ‘succesvol jongerenwerk' groeien slechts minimaal. Als kinderen zo'n jaar of 15, 16 zijn, hoop je als ouder dat je kind zich het geloof eigen heeft gemaakt en dat het een belangrijk onderdeel is van zijn of haar leven. De tienerjaren zijn wat dat betreft cruciaal omdat in die periode jongeren hun eigen keuzes maken.

Youth for Christ (YfC) zet zich in voor jongeren tussen de elf en negentien jaar en helpt zo'n zeshonderd kerken met het jongerenwerk. Terwijl het kerkelijk lidmaatschap in Nederland afneemt, groeit het werk van YfC. Kerkenraden roepen steeds vaker de hulp in van professionele jongerenwerkers.

Een paar jaar geleden publiceerde jij over jongeren en geloven dat je een verlangen naar revival  opmerkte. Hoe is het met de revival  in 2009?

"Dat was in 2005, we zaten in een enorme spurt. Veel jongeren namen deel aan de gebedsbeweging ‘The Call' van Soul Survivor, en Youth Alpha zat helemaal in de opmaat. Het verlangen naar een opwekking was er wel degelijk. Een opwekking met als resultaat een veranderd Nederland. De kerkgeschiedenis kent zulke opwekkingsbewegingen waarbij jongeren vaak de motor waren van geestelijke vernieuwing. Jongeren zijn van zichzelf gepassioneerd. Dat vind ik een van de mooiste eigenschappen van jongeren: dat ze ergens voor willen gaan en zichzelf ergens voor honderd procent in willen verliezen. Søren Kierkegaard zei het zo: ‘Laat jongeren in de kerk doen waar ze het beste in zijn: verliefd worden'. Als jongeren echt voor geloof gaan, gaan ze voor het volle pond. Dat is ook de vraag van jongeren, denk ik. Als ze niets hebben om voor te sterven, hebben ze ook niets om voor te leven. Ook al is er geen allesomvattende opwekking, ik zie wel verandering van binnenuit. Jongeren zijn de aanjagers van vernieuwing in de kerken en dat kan zijn uitwerking niet missen naar buiten toe. Dus het verlangen is er nog steeds."

Jongeren = vernieuwing. Kerk = traditie. Geen match made in heaven dus..

"Jongeren zijn net seismografen, zij registreren elke aardschok, zij ademen de veranderende tijdgeest uit. Ze zijn drager of brenger van culturele veranderingen. En dat botst met de tradities in de gemeente - of het nou een evangelische gemeente is waar de lofprijzing begeleid wordt door gitaar en drums, of een traditionele kerk met een orgel - dat maakt niet uit. Het loopt per definitie achter bij de jongerencultuur."

Is het altijd nodig dan voor de kerk om de jongerencultuur bij te houden?

"Nee, als kerk kom je juist in de problemen als je geforceerd hip gaat doen. Je zult het als kerk namelijk altijd afleggen in een concurrentiepositie. De kerk moet op zoek gaan naar andere sleutels om de klik te maken met de nieuwe generatie. Door de uitkomsten van het Wittenbergonderzoek zeggen de kerkverlaters iets tegen ons. De rol van de ouders staat met stip op één. Als ouders geen levend geloofsleven hebben, moet het wel heel sterk lopen, wil de tiener betrokken blijven bij de kerk. Twee: als de boodschap niet relevant is, heb je een probleem. De boodschap moet raakvlakken hebben met de leefwereld van jongeren.

Drie: de rol van leeftijdsgenoten. Heel veel jongeren gaan zondag naar de kerk omdat ze daar ook hun leeftijdsgenoten treffen. Vier: laat de jongeren niet de toeschouwer zijn in het jongerenwerk maar de uitvoerder. Jongerenparticipatie dus. Op die manier verlaten ze de ‘vermaak me maar'-positie. Vijf: jongeren hebben mensen in de kerk nodig die een inspiratiebron zijn. Tot slot, de jongeren van nu, de zogenaamde generatie Einstein, na 1988 geboren, hebben een positieve en open levensvisie. Zij komen op heel andere manieren tot leerprocessen, namelijk via uitproberen, emotie en experiment. Dit in tegenstelling tot de generaties ervoor: de boomers (na 1945) en de X'ers (na 1960) die graag een powerpoint met bullits op de beamer zien in de dienst."

Zien jongeren de zondagse kerkdienst nog wel zitten?

"Die vraag komt inderdaad op ons af. Is de kerkdienst een instituut waar we aan vasthouden? Of moeten we ons in veel gevallen afvragen of dat nou hetgeen is waarvan we het moeten verwachten? Een van de vragen die opkomt uit het jongerenwerk is: wat is eigenlijk kerk? Wanneer is een jongere betrokken bij een kerkelijke gemeenschap? Is dat als hij om tien uur in de dienst aanwezig is? Of is dat als hij in contact staat met andere gelovigen die hem aanscherpen, motiveren en wijsheid meegeven, in een ander verband dan de traditionele eredienst? Veel jongeren doen hun eerste echte geloofservaring op buiten de kerk. Christelijke conferenties en kampen vervullen hierin een belangrijke rol. Jongeren lopen rond in een omgeving die afwijkt van hun gewone wereld, hun zintuigen staan open en ze zijn gemotiveerd om iets te omarmen.

Op conferenties is de kwaliteit van bijvoorbeeld de muziek vaak beter en daar gaan jongeren voor. Tegelijkertijd vraag ik me af of kerken er bij voorbaat teveel van uitgaan dat het toch wel niet interessant zal zijn voor jongeren wat zij doen. Een van mijn beste jeugdwerkers was een man van 70 die gewoon elke twee weken in het jongerencafé zat om een potje te schaken. Elke keer goot hij zijn eigen leven uit in twee, drie jongens - en dat was het. Maar dat was wel steengoed. We zoeken het vaak in het grote, maar dat is een valkuil. De jongere komt op die grote evenementen om een kick te halen of een boost te krijgen in het geloof. Als het goed is, ontvangt hij in zijn kerkelijke gemeente iets omdat gemeenteleden om hem heen staan en geloof met hem delen. Mensen die misschien wel tijd investeren in jongeren en die goed kunnen luisteren. De kwaliteit van de relatie komt in de kerk meer aan bod."

Hoe kun je jongeren betrokken houden bij de kerk?

"Maak jongeren tot speerpunt van je beleid. Kerkenraden moeten heel goed nadenken over hoe ze het jongerenwerk positioneren. Schakel jongeren in als uitvoerder, dan is de helft al gewonnen. Concreet zou een muzikaal begaafd gemeentelid samen met de jongeren een praiseband kunnen starten. Daarbij is niet een gelikte praiseband het doel, maar het proces. De kwaliteit op zondagmorgen is niet doorslaggevend, maar de relatie tussen de deelnemers van de band. Ze maken niet alleen muziek, maar praten ook met elkaar over wat aanbidding precies is. Wat betekent het om een leven van aanbidding te leiden? Dan kan het zijn dat er op zondagmorgen de meest verschrikkelijke band op het podium staat, maar dat ik toch blij ben om het te zien. Dominees zullen moeten openstaan voor modder in de kerk: dus dat er dingen fout gaan. Dat is inherent aan jongerenwerk: dat je ruimte geeft aan het experiment."

Dominees beschermen vaak het oudere kerklid..

"Ja, en dat is in mijn beleving niet terecht. Hoe ouder je wordt, hoe meer geestelijk jong je bent. Als het goed is, heb je dan een leven lang met God achter de rug. Dan zou je toch het meest moeten openstaan en kunnen relativeren en blij moeten zijn met een nieuwe generatie. Mijn stelling is dat oudere mensen het meest flexibel moeten zijn in de kerk. Zet ook jonge mensen van rond de twintig in de kerkenraad, zodat je beter kunt reageren op de tijdgeest en het heersende levensgevoel. We zeggen hier wel eens tegen elkaar of er soms een junior- en een seniorversie is van de Heilige Geest. Alsof je het volle pakket pas krijgt als je over de dertig bent.."

Wat is jouw droom als het gaat om jongeren en de kerk?

"Als we de passie voor Christus en de passie van jongeren bij elkaar brengen, dan hebben we echt vuurwerk. Dan gebeurt er iets moois. Alle generaties zijn nodig: de wijsheid en de levenservaring van ouderen gecombineerd met de passie van jongeren. Beide weerspiegelen iets van wie God is. Dat heeft uitstraling naar buiten. Jongerenwerk is geen doel op zichzelf, maar werkt mee aan het koninkrijk van God."

Tekst: Inge Pauw, 2009-1

Deel dit bericht ook via:

Geplaatst door Inge Pauw op vrijdag 27 januari 2012 om 01:00